وام خرید خودرو یا خرید اقساطی خودرو؟ این سوالی است که بسیاری از افراد هنگامی که میخواهند صاحب ماشین شوند از خود میپرسند. جواب این سوال بسته به شرایط شما متغیر است و برای انتخاب هر کدام از راهها به خوبی بودجه مالی و شرایط خود را بسنجید. در گرفتن وام برای ماشین شما از سوی بانک یا یک موسسه مالی مبلغی را دریافت میکنید و سپس با سود به بانک برمیگردانید.
در خرید اقساطی باید بخشی از هزینه خودرو را قبل از خرید به فروشنده بدهید و مابقی را به صورت قسط پرداخت کنید. در نگاه اول، هر دو مسیر پیشنهاد پرداخت تدریجی را پیش پای شما قرار میدهند؛ اما در واقعیت، تفاوتهای عمیقی در هزینه نهایی، ریسکهای حقوقی، مالکیت خودرو و حتی آرامش مالی شما دارند. اگر میخواهید قبل از امضای هر قراردادی بدانید دقیقا چه چیزی به دست میآورید و در مقابل، چه بهایی میپردازید، ادامه این مقاله همانجایی است که باید خواندنش را شروع کنید. وام خرید خودرو یا خرید اقساطی خودرو؟
وام خرید خودرو چیست؟
وام خرید خودرو نوعی تسهیلات است که بانک یا موسسه مالی برای کمک به خرید خودرو پرداخت میکند و شما آن را در مدت مشخص، به صورت اقساط ماهانه پس میدهید. مبلغ وام معمولا کل قیمت خودرو را پوشش نمیدهد و بسته به اعتبارسنجی، درآمد، امتیاز اعتباری و مدت بازپرداخت تعیین میشود.
هر چه مدت وام طولانیتر باشد، قسط ماهانه کمتر میشود؛ اما مجموع سودی که پرداخت میکنید معمولا بیشتر خواهد شد. در ایران، وام خرید خودرو معمولا با شرایطی مثل داشتن سن قانونی، نداشتن چک برگشتی یا بدهی معوق و ارائه ضامن یا وثیقه داده میشود. هر بانک با توجه به نوع وامی که برای خرید خودرو میدهد شرایط خاصی دارد که قبل از اقدام به گرفتن وام باید تمام شرایط را موبهمو بررسی کنید.
خرید اقساطی خودرو چیست؟
خرید اقساطی خودرو یعنی شما خودرو را الان تحویل میگیرید یا قرارداد خریدش را قطعی میکنید؛ اما قیمت آن را مرحلهای و در چند قسط پرداخت میکنید. در عمل، فروشنده یا یک شرکت واسط مالی، مثل شرکتهای لیزینگ یا مجموعههای فروش اقساطی، بخش عمده قیمت خودرو را برای شما پرداخت میکند و شما در مقابل، پیشپرداخت میدهید و باقی مبلغ را طبق برنامه اقساط تسویه میکنید. در خرید اقساطی، قیمت نهایی معمولا از قیمت نقدی بالاتر میشود؛ زیرا سود اقساط، کارمزدهای قراردادی، هزینههای کارشناسی و تشکیل پرونده یا الزامهایی مثل بیمه بدنه و شرایط خاص انتقال سند روی هزینه خودرو کشیده میشود.
نکته مهم این است که خیلی وقتها اقساط فقط تقسیم قیمت نیست؛ بلکه ترکیبی از قیمت خودرو به علاوه هزینه خوابیدن پول و ریسکهای بازار است؛ بنابراین قبل از امضا باید دقیقا ببینید مبلغ کل پرداختی شما تا پایان اقساط چقدر میشود، جریمه دیرکرد خرید ماشین شرایطی چگونه محاسبه میشود و اگر خواستید زودتر تسویه کنید آیا تخفیف یا فرمول مشخصی برای کاهش سود باقی مانده وجود دارد یا نه!
تفاوتهای اصلی بین وام و خرید اقساطی خودرو
برای اینکه بدانید وام خرید خودرو یا خرید اقساطی، کدام یک برایتان مناسبتر است، باید با تفاو.تهای اصلی بین این دو روش آشنا شوید. وام و خرید اقساطی هر دو با هدف کاهش فشار مالی خریدار طراحی شدهاند؛ اما ماهیت آنها متفاوت است. در وام خرید خودرو، بانک به عنوان تامینکننده مالی وارد میشود و خریدار پس از دریافت تسهیلات، خودرو را میخرد.
در حالی که در خرید اقساطی، خود فروشنده یا شرکت لیزینگ خودرو را با شرایط اقساطی در اختیار خریدار قرار میدهد. همین تفاوت ساختاری باعث میشود میزان پیشپرداخت، نرخ سود، مدت بازپرداخت و حتی وضعیت مالکیت خودرو در این دو روش، کاملا متفاوت باشد.
|
موضوع مقایسه |
وام خرید خودرو |
خرید اقساطی |
|
مبلغ پیشپرداخت |
معمولا پیشپرداخت کمتر است و بانک فقط بخشی از قیمت خودرو را وام میدهد. باقی مبلغ را خریدار نقدی پرداخت میکند. |
اغلب پیشپرداخت بالاتر است (گاهی ۳۰ تا ۵۰ درصد قیمت خودرو) و مابقی به صورت اقساطی تسویه میشود. |
|
سود و هزینهها |
نرخ سود مشخص و مصوب بانکی دارد (معمولا حدود ۱۸ تا ۲۳ درصد) و هزینههای جانبی شفافتر است. |
سود اسمی بالاتر است و علاوه بر آن، کارمزدها، هزینه قرارداد و الزامهایی مثل بیمه بدنه باعث افزایش قیمت نهایی میشود. |
|
مدت بازپرداخت |
معمولا بین ۳ تا ۵ سال و طبق ضوابط ثابت بانکی تعیین میشود. |
انعطافپذیرتر است. بسته به قرارداد میتواند کوتاهتر یا بلندتر از وام بانکی باشد. |
|
حق مالکیت و وثیقه |
در بسیاری از وامهای بانکی، خودرو به نام خریدار ثبت میشود؛ اما بانک ضمانتهای جداگانه (ضامن یا وثیقه) میگیرد. |
غالبا سند خودرو تا پایان پرداخت اقساط در رهن شرکت فروشنده یا لیزینگ باقی میماند و انتقال قطعی مالکیت بعد از تسویه انجام میشود. |
مزایا و معایب وام خرید خودرو
مهمترین مزایای وام خرید خودرو شامل موارد زیر است:
- پرداخت به موقع اقساط میتواند به اعتبار مالی شما در بانک کمک کند.
- ماشین از همان ابتدا به نام شماست. در وام بانکی غالبا خودرو به نام شما ثبت میشود.
- فشار مالی به شما نمیآید؛ چون لازم نیست کل مبلغ خودرو را یک جا پرداخت کنید و هزینه در اقساط پخش میشود.
- نرخ سود معمولا شفافتر و قابلپیشبینیتر از لیزینگ یا اقساط است. در وامهای بانکی معمولا نرخ و فرمول بازپرداخت روشنتر است.
- میتوانید بین بانکها یا اعتباردهندهها مقایسه کنید و بهترین را انتخاب کنید. لزوما نیازی نیست فروشنده خودرو موسسه مالی را به شما پیشنهاد دهد.
- امکان انتخاب بهتر فروشنده یا مدل خرید بسته به نوع وام وجود دارد. در برخی طرحها دست شما برای خرید بازتر از قراردادهای لیزینگیِ محدود به شرکت یا نمایندگی است.
- در تامین مالی بانکی، احتمال تحمیل هزینههایی مثل کارمزدهای چندلایه یا خدمات جانبی اجباری که در برخی فروشهای اقساطی دیده میشود کمتر است، هرچند صفر نیست.
در مقابل مزایای فوق، وام خرید خودرو معایبی هم دارد که در ادامه به آنها اشاره میکنیم:
- هزینههای تشکیل پرونده، بیمه، کارشناسی و غیره ممکن است هزینه وام را بالاتر ببرد.
- اگر درآمدتان نوسان دارد، قسط ثابت میتواند فشار سنگینی ایجاد کند و در تاخیر، جریمه و تبعات اعتباری دارد.
- اگر وام وثیقهدار باشد، مثل رهن خودرو یا وثیقه دیگر، در صورت ناتوانی در پرداخت، ریسک توقیف یا فروش وثیقه وجود دارد.
- معمولا نیاز به ضامن رسمی، اعتبارسنجی، مدارک شغلی و نداشتن چک برگشتی یا معوقه دارید و این فرایند میتواند زمانبر باشد.
- چون خودرو افت قیمت سریعی دارد، ممکن است مدتی بدهی شما بیشتر از ارزش روز خودرو شود؛ مخصوصا با پیشپرداخت کم یا دوره بازپرداخت طولانی.
- در ایران، سقف بسیاری از وامهای بانکی معمولا کل قیمت خودرو را پوشش نمیدهد و شما برای خرید خودرو حتما باید مقداری پسانداز نیز داشته باشید.
- در برخی طرحها فقط برای خودروهای داخلی یا فروشندگان طرف قرارداد است و گاهی مبلغ وام مستقیم به فروشنده یا خودروساز پرداخت میشود؛ نه به حساب شما.
- گران تمام شدن قیمت نهایی به خاطر سود و کارمزد اولین ایراد وام خرید خودرو است. حتی اگر نرخ سود معقول باشد، مجموع پرداختی شما از خرید نقدی بیشتر میشود.
مزایا و معایب خرید اقساطی خودرو
علاوه بر مزایا و معایب وام، باید با نکات مثبت منفی خرید اقساطی هم آشنا شوید تا بهتر پاسخ این سوال را پیدا کنید کنید: وام خرید خودرو یا خرید اقساطی خودرو؟ در ادامه به مهمترین مزایای خرید اقساطی خودرو پرداختهایم:
- برای افرادی که عجله دارند، سرعت انجام کار و تحویل خودرو معمولا بسیار بالاتر از مسیر بانکی است.
- امکان خرید خودروهایی که سقف وام بانکی آنها را پوشش نمیدهد، از جمله خودروهای گرانتر یا حتی وارداتی در برخی شرکتها فراهم است.
- شرایط دریافت آن معمولا سادهتر از وام بانکی است و در بسیاری از موارد نیازی به ضامن رسمی بانکی یا طیکردن فرایندهای طولانی اعتبارسنجی نیست.
- انعطافپذیری بالاتری در تعیین مبلغ پیشپرداخت، تعداد اقساط و دوره بازپرداخت وجود دارد و برخی شرکتها شرایط متنوعی متناسب با توان مالی شما ارائه میدهند.
- خرید اقساطی خودرو این امکان را میدهد که بدون پرداخت کل مبلغ به صورت نقدی، خودرو را سریعتر تحویل بگیرید و استفاده از آن را آغاز کنید. موضوعی که در بازارهای تورمی بسیار جذاب است.
معایب خرید قسطی خودرو عبارتاند از:
- الزامهایی مثل بیمه بدنه اجباری، جریمههای سنگین دیرکرد و شرایط سخت فسخ قرارداد میتواند ریسک مالی شما را افزایش دهد.
- نرخ سود واقعی در بسیاری از طرحهای اقساطی شفاف نیست و گاهی به صورت غیرمستقیم و در قالب افزایش قیمت خودرو دریافت میشود.
- در صورت ناتوانی در پرداخت اقساط، شرکت فروشنده اختیار توقیف خودرو را دارد و مبالغ پرداخت شده قبلی ممکن است به طور کامل به شما بازنگردد.
- در اغلب قراردادها، سند خودرو تا پایان پرداخت اقساط در رهن شرکت فروشنده یا لیزینگ باقی میماند و خریدار حق فروش یا انتقال آزادانه خودرو را ندارد.
- قیمت نهایی خودرو در خرید اقساطی معمولا به مراتب بیشتر از خرید نقدی یا حتی وام بانکی تمام میشود؛ زیرا سود، کارمزد و هزینههای جانبی در قیمت لحاظ میشود.
هزینه نهایی پرداخت شده در وام خرید خودرو
هزینه نهایی وام خرید خودرو فقط به اصل وام و نرخ سود نیست. این هزینه، بسته به نرخ (معمولا ۱۸ تا ۲۳ درصد)، مدت بازپرداخت و نحوه محاسبه اقساط، میتواند اختلاف قابلتوجهی با قیمت نقدی خودرو ایجاد کند. علاوه بر آن، کارمزدهای بانکی، هزینه تشکیل پرونده، اعتبارسنجی، کارشناسی وثیقه و در برخی طرحها هزینههای مربوط به رهن سند یا تعهدات ضمانتی، به مجموع مبلغ پرداختی اضافه میشود. حتی الزامهایی مثل بیمه بدنه یا محدودیت در انتخاب فروشنده میتوانند به صورت غیرمستقیم باعث افزایش هزینه واقعی خرید با وام شوند.
در کنار این موارد، رفتار مالی و شرایط اقتصادی نیز بر هزینه نهایی اثر میگذارد. تاخیر در پرداخت اقساط باعث جریمه دیرکرد و افزایش محسوس کل بدهی میشود، در حالی که امکان تسویه زودتر از موعد میتواند بخشی از سودی که روی اقساط میآید را کاهش دهد. در شرایطی که کشور درگیر تورم است وام ممکن است به نفع خریدار باشد؛ اما فقط زمانی که درآمد او توان پوشش اقساط را بدون فشار جدی داشته باشد؛ بنابراین، هزینه نهایی وام خرید خودرو در عمل برابر است با مجموع همه پرداختها در طول زمان، نه فقط عددی که به عنوان سود روی کاغذ نوشته میشود.
هزینه نهایی پرداخت شده در خرید اقساطی خودرو
هزینه نهایی در خرید اقساطی به معنی کل پولی است که شما از روز قرارداد تا روز تسویه کامل واقعا از جیب پرداخت میکنید. این عدد معمولا از قیمت نقدی بالاتر است؛ چون علاوه بر قیمت اصلی قیمت خودرو، هزینه تامین مالی هم داخل قرارداد میآید و به شکل سود یا کارمزد خرید اقساطی خودش را نشان میدهد. مهمتر اینکه گاهی قیمت خودرو در قرارداد اقساطی از همان ابتدا با قیمت بیشتری نسبت به قیمت اصلی خودرو بسته میشود. همین باعث میشود حتی قبل از حساب کردن سود هم تفاوت قسمت فاحش باشد.
اگر خودرو صفر باشد، هزینههایی مثل مالیات و عوارض، پلاک گذاشتن، کارت و سند و در بعضی طرحها هزینه خدمات و پرونده هم میتواند به عدد نهایی اضافه شود. اگر کارکرده باشد، هزینه کارشناسی، نقلوانتقال و رفع ایرادات احتمالی هم میتواند اثر بگذارد. در کنار اینها، شرایط قرارداد میتواند هزینه نهایی را بالا و پایین کند. هزینههایی مانند میزان پیشپرداخت که هر چه کمتر باشد معمولا هزینه مالی بیشتر میشود، مدت اقساط، جریمه دیرکرد و نحوه محاسبه آن و هزینههای مثل بیمه بدنه اجباری، سرویسهای دورهای یا تجهیزات تحمیلی نیز بر هزینه خودرو اضافه میشود.
از نظر مالکیت هم باید هزینههای رهن و فک رهن را در نظر گرفت؛ چون در بسیاری از قراردادها سند تا تسویه در رهن میماند و این موضوع میتواند فروش زودتر از موعد را سختتر و پرهزینهتر کند یا شما را مجبور به تسویه زودهنگام با شرایط خاص کند.
چه زمانی وام خرید خودرو مناسبتر است؟
بین دو گزینه وام خرید خودرو یا خرید اقساطی، وام زمانی انتخاب مناسبتری محسوب میشود که بخواهید کنترل بهتری روی هزینههای خود داشته باشید و از همان ابتدا بدانید چه مقدار باید برای خرید هزینه کنید. اگر دارای سابقه اعتباری مناسب، ضامن رسمی یا وثیقه قابل قبول باشید و عجلهای برای تحویل فوری خودرو نداشته باشید، وام بانکی گزینه منطقیتری خواهد بود. این روش بیشتر برای افرادی مناسب است که برنامه مالی منظم دارند و میخواهند با حداقل ریسک، خودرو را خریداری کنند.
چه زمانی خرید اقساطی خودرو مناسبتر است؟
خرید اقساطی خودرو زمانی مناسبتر است که سرعت تحویل و دسترسی سریع به خودرو برای خریدار اولویت بالاتری نسبت به هزینه نهایی داشته باشد. در این روش، شرکت فروشنده یا لیزینگ معمولا خودرو را در مدت کوتاهی تحویل میدهد و شرایط دریافت آن نسبت به وام بانکی سادهتر است، بهویژه برای افرادی که ضامن رسمی یا سابقه بانکی قوی ندارند. هرچند هزینه نهایی خرید اقساطی معمولا به دلیل سود بالاتر، کارمزدهای جانبی و الزامهایی مانند بیمه بدنه، بیشتر از وام بانکی تمام میشود؛ اما در شرایط تورمی بازار ایران میتواند توجیهپذیر باشد. خریدار با قفلکردن قیمت امروز و پرداخت اقساط در آینده، عملا بخشی از فشار تورم را خنثی میکند.
این روش برای کسانی مناسب است که نقدینگی اولیه بالاتری دارند، قصد خرید خودروهای گرانتر را دارند یا نمیخواهند وارد فرآیند زمانبر و سختگیرانه بانکها شوند؛ حتی اگر سند خودرو تا پایان اقساط در رهن شرکت باقی بماند.
نکات حقوقی و قراردادی وام خرید خودرو یا خرید اقساطی خودرو
علاوه بر مواردی که تا اینجا ذکر کردیم، هنگام خرید ماشین باید به نکات حقوقی و قراردادی وام خرید خودرو یا خرید اقساطی خودرو توجه کنید؛ زیرا با امضای این قراردادها فقط خودرو نمیخرید؛ بلکه یک تعهد مالی چندماهه یا چندساله میپذیرید که اگر یک بندش را دقیق نفهمید، میتواند هزینه زیادی روی دستتان بگذارد یا این که حق مالکیت خودرو را از شما بگیرد.
مواردی مانند نحوه محاسبه سود و جریمه دیرکرد، شرایط فسخ قرارداد، وضعیت سند خودرو تا پایان اقساط، مسئولیت بیمه و خسارتها، و همچنین تعهدات طرفین در صورت تاخیر یا ناتوانی در پرداخت، از جمله بخشهایی هستند که نادیده گرفتن آنها میتواند ریسک خرید را بهشدت افزایش دهد. حتی تفاوتهای کوچک در عبارات حقوقی قرارداد ممکن است در عمل آثار مالی و حقوقی بزرگی داشته باشد. در ادامه، مهمترین نکات حقوقی و قراردادی که باید هنگام خرید خودرو به آنها توجه کنید را به صورت جداگانه بررسی میکنیم:
بررسی قرارداد وام خرید خودرو
در وام بانکی، معمولا خودرو به عنوان ابزار تضمین بازپرداخت وارد رابطه میشود؛ یعنی شما خودرو را میخرید و استفاده میکنید؛ اما بانک برای اطمینان از وصول طلب، رهن یا تضمینهای هم عرض میگیرد. مبنای حقوقی رهن در قانون مدنی این است که بدهکار مالی را وثیقه طلب طلبکار میکند و اگر بدهی در سررسید پرداخت نشود، طلبکار میتواند از محل وثیقه طلبش را وصول کند و در صورت پرداخت کامل، باید فک رهن انجام شود. قبل از امضا، دقیقا بررسی کنید هزینهای که در قرارداد ذکر شده شامل چه چیزهایی میشود. مهمتر از همه، در متن قرارداد باید روشن باشد پس از تسویه کامل، فرآیند و زمانبندی فک رهن چگونه است و اگر بانک تاخیر کرد چه پیگیری و ضمانت اجرایی دارید.
بررسی قرارداد خرید اقساطی خودرو
در بسیاری از اوقات ماهیت حقوقی خرید اقساطی خودرو به سمت اجاره به شرط تملیک میرود، یعنی تا پایان اقساط، سند و مالکیت رسمی ممکن است به نام شرکت بماند یا خودرو به شکل سختگیرانهتری در رهن و کنترل حقوقی شرکت باشد. بنابراین اگر در قرارداد خرید اقساطی بندهای فسخ یا استرداد خودرو به شکلی سختگیرانه وجود داشته باشد، ریسک اصلی این است که با چند قسط عقبافتاده، شرکت میتواند خودرو را پس بگیرد و درباره قسطهای پرداختشده ماههای قبل، خسارتهای قراردادی یا اجارهبها را طوری اعمال کند که میزان کمی از پول را به شما برگرداند. قبل از امضا، دقیق بخوانید اگر چند قسط عقب بیفتد چه اخطارهایی لازم است، چه مهلتی برای جبران دارید و در صورت پس گرفتن خودرو چه بخشی از مبالغ پرداختی به عنوان اجرت یا خسارت کسر میشود.
جمعبندی
وام خرید خودرو یا خرید اقساطی خودرو؟ این سوال را نمیتوان با یک کلمه پاسخ داد. انتخاب یکی از این دو راه به شرایط شما بستگی دارد. اگر اولویتتان کم کردن هزینه نهایی، نرخ سود شفافتر و چارچوب حقوقی استانداردتر است و میتوانید ضامن یا وثیقه و زمان لازم برای مراحل بانکی را فراهم کنید، وام خرید خودرو معمولا انتخاب منطقیتری است. اگر در مقابل، سرعت تحویل، سادهتر بودن مسیر دریافت اعتبار، نداشتن امکان ارائه ضمانت بانکی و استفاده از مزیت پرداخت تدریجی در شرایط تورمی برایتان مهمتر است، خرید اقساطی میتواند مناسبتر باشد.
سوالات متداول
از نظر هزینه نهایی، وام بانکی بهتر است یا خرید اقساطی؟
در اغلب سناریوها وام بانکی هزینه نهایی کمتری دارد؛ چون نرخ سود و کارمزدها معمولا تحت چارچوبهای مشخصتری تعیین میشوند. برای مقایسه منصفانه باید جمع کل پرداختی تا پایان قرارداد را مبنا قرار دهید.
اگر ضامن یا وثیقه نداشته باشم، چه گزینهای واقعبینانهتر است؟
معمولا خرید اقساطی یا قراردادهای لیزینگ برای کسانی که ضامن ندارند بهتر هستند؛ چون غالبا خود خودرو نوعی ضمانت است.
مهمترین تفاوت عملی این دو روش در مالکیت و سند خودرو چیست؟
در وام بانکی معمولا شما خودرو را میخرید؛ اما ممکن است سند در رهن باشد یا بانک یا نهاد تامین مالی روی سند محدودیت ایجاد کند تا بدهی تسویه شود. در خرید اقساطی هم در بسیاری از قراردادها سند تا پایان اقساط نزد فروشنده میماند یا انتقال قطعی به پایان تعهدات موکول میشود.
در شرایطی که کشور دچار تورم است کدام روش بهتر میشود؟
اگر تورم و رشد قیمت خودرو بالا است، خرید اقساطی بهتر است؛ زیرا خودرو را با قیمت امروز تحویل میگیرید و بخشی از پرداخت را به آینده منتقل میکنید. اما این مزیت فقط وقتی ارزش دارد که نرخ سود و هزینههای جانبی، آن مزیت را خنثی نکند و توان پرداخت منظم اقساط را داشته باشید.
قبل از امضا، مهمترین چیزهایی که باید برای تصمیمگیری چک کنم چیست؟
باید هزینه واقعی را با جمع کل پرداختها، یعنی پیشپرداخت، اقساط، کارمزدها، بیمههای اجباری و جریمهها، محاسبه کنید و همزمان تکلیف سند و محدودیتهای نقلوانتقال، شرایط تاخیر بدهی، امکان تسویه زودتر از موعد و نحوه محاسبه آن و همچنین سناریوی فسخ و پسگرفتن خودرو و سرنوشت مبالغ پرداختی را شفاف و مکتوب ببینید.
